Paslanmaz çelik (stainless steel), minimum %10.5 krom (Cr) içeren, korozyona ve oksidasyona karşı yüksek direnç gösteren demir bazlı bir alaşım ailesidir. Krom elementi, çelik yüzeyinde görünmez ve kendini yenileyen bir krom oksit (Cr2O3) pasif tabakası oluşturarak malzemeyi korozyondan korur. Paslanmaz çelik, 1913 yılında İngiliz metalürjist Harry Brearley tarafından keşfedilmiştir. Günümüzde 150'den fazla paslanmaz çelik kalitesi mevcuttur ve her biri farklı korozyon direnci, mekanik özellikler ve uygulamalara yönelik olarak tasarlanmıştır.
Paslanmaz Çelik Ailesi ve Sınıflandırma
Paslanmaz çelikler mikroyapılarına göre beş ana grupta sınıflandırılır: Ostenitik (300 serisi - en yaygın, nikel katkılı, manyetik değil), Ferritik (400 serisi - nikelsiz, manyetik, ekonomik), Martensitik (yüksek sertlik, bıçak ve cerrahi alet), Dupleks (ostenit+ferrit karışımı, yüksek mukavemet) ve Çökelme sertleşmeli (havacılık ve savunma sanayi). Sac metal imalatta en çok kullanılan kaliteler ostenitik 304, 316L ve ferritik 430'dur.
304 Paslanmaz Çelik (1.4301 / 18/8)
Dünya genelinde en yaygın kullanılan paslanmaz çelik kalitesidir ve toplam paslanmaz çelik tüketiminin yaklaşık %50'sini oluşturur. %18 krom ve %8 nikel içerir. Ostenitik yapıda olup manyetik değildir (soğuk şekillendirme sonrası hafif manyetik olabilir). Mükemmel korozyon direnci, çok iyi şekillendirilebilirlik, üstün kaynak edilebilirlik ve hijyenik yüzey özellikleri sunar. Gıda sanayi ekipmanları, mutfak donanımları, hastane malzemeleri, mimari cephe ve korkuluk, kimya sanayi tankları, su arıtma sistemleri ve genel amaçlı endüstriyel uygulamalarda standart tercihtir. Çekme dayanımı 500-700 MPa, akma dayanımı min. 190 MPa'dır.
316 ve 316L Paslanmaz Çelik (1.4401 / 1.4404)
304'e ek olarak %2-3 molibden (Mo) içerir. Molibden katkısı, özellikle klorür iyonlarının yoğun olduğu ortamlarda (deniz suyu, tuzlu ortam, kimyasal çözeltiler) oyuklanma (pitting) ve çatlak korozyonuna karşı direnci önemli ölçüde artırır. 316L, düşük karbonlu (%0.03 maks.) versiyondur ve kaynak sırasında oluşan tanelerarası korozyon (intergranular corrosion) riskini minimuma indirir. Kimya ve petrokimya sanayi, denizcilik ve offshore yapılar, ilaç sanayi, medikal implantlar, yüzme havuzu ekipmanları ve yüksek korozyon riskli ortamlar için standart kalitedir.
430 Paslanmaz Çelik (1.4016)
Ferritik yapıda, nikel içermeyen paslanmaz çeliktir. %16-18 krom içerir. Ostenitik 304'e göre belirgin şekilde daha ekonomiktir çünkü pahalı nikel elementi bulundurmaz. Manyetik özelliğe sahiptir. İç mekan dekorasyon, beyaz eşya yan panelleri ve kaplamaları, otomotiv egzoz parçaları, bulaşık makinesi iç yüzeyleri ve düşük korozyon riskli ortamlarda kullanılır. Korozyon direnci 304'ten düşüktür, dış mekan ve kimyasal ortamlar için uygun değildir. Şekillendirilebilirliği ostenitik kalitelere göre sınırlıdır.
201 Paslanmaz Çelik (1.4372)
Nikel oranı düşürülüp manganez ve azot ile takviye edilmiş ekonomik bir ostenitik alternatiftir. %16-18 krom, %3.5-5.5 nikel ve %5.5-7.5 manganez içerir. 304'e benzer görünüm ve mekanik özellikler sunar ancak korozyon direnci 304'ün altındadır. Dekoratif iç mekan uygulamalarında, kapı ve asansör kaplamaları, mutfak tezgahı ve düşük korozyon riskli ortamlarda maliyet avantajı sağlar.
Malzeme Seçim Rehberi
| Uygulama | Önerilen Kalite | Neden? |
|---|---|---|
| Gıda sanayi ekipmanları | 304 veya 316L | Hijyen, korozyon direnci, kaynak edilebilirlik |
| Denizcilik ve offshore | 316L veya Dupleks | Klorür direnci, yüksek mukavemet |
| Kimya sanayi | 316L | Kimyasal korozyon direnci |
| İç mekan dekorasyon | 430 veya 201 | Ekonomik, estetik yüzey |
| Beyaz eşya | 430 veya 304 | Maliyet ve korozyon dengesi |
| Mimari cephe/korkuluk | 304 veya 316 | Dış mekan korozyon direnci |
Paslanmaz Çelik İşleme
Paslanmaz çelik, karbon çeliğe göre daha yüksek akma dayanımı ve iş sertleşme eğilimi nedeniyle işlenmesi daha zordur. Lazer kesimde azot gazı ile oksidasyonsuz parlak kesim yapılır; bu yöntem paslanmaz çeliğin korozyon direncini korur. CNC büküm de paslanmaz çeliğin geri yaylanma karakteristiği dikkate alınarak uygun parametrelerle gerçekleştirilir. TIG kaynak, paslanmaz çelik birleştirmelerinde en yüksek kaliteyi sunar.
Kuzey Şafak Lazer'de Paslanmaz Çelik İşleme
Kuzey Şafak Lazer olarak 2010 yılından bu yana İstanbul İkitelli OSB'deki tesisimizde 304, 316L, 430 ve 201 dahil tüm paslanmaz çelik kalitelerinde fiber lazer kesim (0.5-20mm), CNC büküm ve TIG/MIG kaynak hizmeti veriyoruz. Azot gazı ile oksidasyonsuz parlak kesim, CNC kontrollü hassas büküm ve deneyimli kaynakçılarımızla estetik kaynak dikişi sunuyoruz.